Monarşi nedir?

(Mutlakıyet), bütün egemenlik yetkilerini elinde bulunduran bir tek hükümdar tarafından yönetilen devlet şeklidir. Monarşilerde idareyi elinde bulunduran ülkenin mutlak hakimidir, hiç kimseye hesap vermek mecburiyetinde değildir. Monarşilerde iktidarı elinde bulunduran şahıs miras yoluyla (yani bir hanedan mensubu olarak) gelebildiği gibi, seçim yoluyla de gelebilir. Bir monarşide hükümdar, bir anayasa çerçevesinde hareket etmek zorundaysa buna «meşruti monarşi», eğer aynı zamanda bir de parlamento varsa buna da «parlamentolu monarşi» denir.

İktidarın, tüm yönetim yetkilerinin kendi­sinde toplandığı bu kişi, yani monark iktida­rı fetih, seçim, hile yoluyla ya da babadan miras almış olabilir. Monarkın iktidarı, Avrupa feodalizminde olduğu gibi, yerel soylu­ların gücüyle sınırlanmış ya da dengelenmiş olabilirken, 15, ve 18. yüzyıllar İngiltere ve Fransa'sında olduğu gibi, mutlak da olabilir.

Otoritenin bir kraldan veya bir imparatorun elinde olduğu yönetim türü. Yunanca"monos", yalnız ve "arkhein", buyurmak'tan. Etimolojik anlamına bakılırsa monarşi bir kişinin yönettiği bir dev­let düzenidir. Gerçekte ise bu terim, iktidarın aynı ailede soydan geçme yoluyla kalması biçiminde nitelendi­rilebilecek bir yönetim biçimini ta­nımlar.

Monarşi, yüzyıllar boyu, dünyada en yaygın yönetim biçimiydi. Bunlar çoğu zaman, geleneksel tanı­ma en yakın, tanrısal hakka dayanan monarşilerdi: prens, iktidarı tek ba­şına elinde tutardı ve Tanrı'dan başka kimseye hesap vermek zorunda de­ğildi, çünkü otoritesini Tanrı'dan aldığına inanılıyordu.

monarşi

Aslında, bu tip yönetim hiçbir zaman tam anlamıyla uygulanamadı. Gerçekten, en müstebit hükümdarlar bile, uyruklarının bazıları­nı (zengin ve güçlü soylular, etkili din adamları gibi) kollamak zorundaydı­lar; üstelik ulaşım ve haberleşme araçlarının yavaşlığı da onları, uzak bölgelerdeki topraklarını başkaları eliyle yönetmeye zorluyordu. Bunun­la birlikte otorite, kralın ve­ya danışmanlarının elinde toplan­mıştı ve halk alınan kararlara karışamıyordu.

Birçok ülkede toplumsal ve siyasal gelişim, özellikle XVIII. yy. sonların­da, Meşrutiyet adı verilen yeni bir tür monarşinin doğmasına yol açtı: buna göre hükümdarın yetkileri, yazılı bir anayasa ile tanımlandı ve sınırlan­dı. Bu monarşi genellikle «parlamenter»dir ve demokrasiye pek yakındır: kral, devletin sim­gesi olarak kalır, ancak yürütme yet­kisini bir hükümete bırakır. Hükü­met de halk tarafından seçilmiş bir millet meclisinin kararlarına uymak zorundadır. Sözgelimi Hollanda, Danimarka, İngiltere, İspanya, İsveç ve Belçika'da durum böyledir.

Tanrısal hakka dayanan iktidar

Monarşi, yüzyıllar boyu, dünyada en yaygın yönetim biçimi olageldi. Bunlar çoğu zaman, geleneksel tanı­ma en yakın, tanrısal hakka dayanan monarşilerdi: prens, iktidarı tek ba­şına elinde tutar ve Tanrı'dan başka kimseye hesap vermek zorunda de­ğildir, çünkü otoritesini ondan almış­tır. Aslında, bu tip yönetim hiç bir zaman tam anlamıyla uygulanama­mıştır.

Gerçekten, en müstebit hükümdarlar bile, uyruklarının bazıları­nı (zengin ve güçlü soylular, etkili din adamları gibi) kollamak zorundaydı­lar; üstelik ulaşım ve haberleşme araçlarının yavaşlığı da onları, uzak bölgelerdeki topraklarını başkaları eliyle yönetmeğe zorluyordu. Bunun­la birlikte otorite gene de kralın ve­ya danışmanlarının elinde toplan­mıştı ve halk, alınan kararlara karışamıyordu.

Meşrutiyet geçidi

Birçok ülkede toplumsal ve siyasal gelişim, özellikle 18. yüzyıl sonların­da, "meşruti" adı verilen yeni bir tür monarşinin doğmasına yol açtı: o za­man hükümdarın yetkileri, yazılı bir Anayasa ile tanımlanmış ve sınırlan­mış oluyordu. Bu monarşi genellikle "parlamenter"dir ve demokrasiye pek yakın olabilir: kral, devletin sim­gesi olarak kalır, ancak yürütme yet­kisini bir hükümete bırakır; hükü­met de halk tarafından seçilmiş bir millet meclisinin kararlarına uyma­ğa zorunludur. Örneğin Hollanda, Danimarka, İngiltere, İsveç ve Belçika 'da durum böyledir.

Sözlükte "monarşi" ne demek?

1. Tekerklik.

Monarşi kelimesinin ingilizcesi

n. monarchy
Köken: Fransızca

Monarşi ne demek? (Ekonomi)

(Monarchy) Yunanca’da "monos" (tek) ve "arkhein" (buyurmak) kelimelerinin birleştirilmesinden oluşturulmuştur. Dilimize Fransızca’daki "monarchie" den geçmiştir. Siyasal otoritenin genellikle babadan oğula geçerek ülkenin tek kişi tarafından yönetildiği rejim. Krallık, padişahlık, imparatorluk gibi yönetim biçimleri monarşi örnekleridir.

Son eklenenler

utv
pnf
zoe
ttn

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç